نشست مسئولان شعب انجمنهای هنرهای نمایشی شهرستانهای تهران، بهمیزبانی انجمن هنرهای نمایشی پاکدشت در دفتر انجمن واقع در فرهنگسرای امامخمینی(ره) برگزار شد؛ که اگرچه ارائه گزارش عملکرد یکسالگذشته و بررسی برنامههای پیشروی انجمنها و جشنواره تئاتر استان تهران از محورهای اصلی آن بود؛ اما بخش قابلتوجه از مباحث مطروحه به مسئلهای فراتر از برگزاری جشنوارهها اختصاص داشت؛ اینکه تئاتر شهرستانها چگونه میتواند از چرخه فعالیتهای مقطعی فاصله بگیرد و به یک جریان مستمر تولید، اجرا و درآمدزایی تبدیل شود. درایننشست، مسئولان انجمنهای هنرهای نمایشی شهرستانهای استان تهران در کنار حمیدرضا صفار (مدیرعامل انجمن هنرهای نمایشی استان تهران)، غلامرضا آبکار (رئیس گروه هنری معاونت هنری و سینمایی ادارهکل فرهنگوارشاد اسلامی استان تهران) و مسئولان فرهنگی شهرستان پاکدشت، دیدگاههای خود را درباره مسائل و موانع پیشروی تئاتر شهرستانها مطرح کردند.
رابطه اجرای مداوم با کیفیت آثار تولیدی
مجتبی خمسه بااشارهبه شرایط معمول اجرای نمایش در شهرستانها، کوتاهبودن زمان اجرا را یکی از موانع شکلگیری اقتصاد پایدار برای گروههای نمایشی دانست و گفت: «در شهرستانها معمولاً نمایشها بین یک تا دوهفته اجرا میشوند». مسئول کانون کودکونوجوان انجمن هنرهای نمایشی استان تهران بااشارهبه تفاوت اینوضعیت با شرایط برخی مراکز بزرگتر، افزود: «در شهرهای اصلی، بهجز تهران که اجراها میتواند مدت طولانیتری ادامه داشته باشد، معمولاً گروهها فرصت محدودی برای اجرای آثارشان دارند». وی معتقد است میتوان با ایجاد ارتباط میان شهرستانهای نزدیک و برنامهریزی منطقهای، مدت اجرای آثار را افزایش داد و افزود: «میتوانیم اینرا بخشبندی کنیم که در شهرستانها، کارهاییکه کیفیت دارند، برای مدت بیشتری اجرا بروند». وی اجرای مستمر را تنها یک فرصت برای دیدهشدن اثر نمیداند و آنرا مستقیماً با کیفیت تولید مرتبط میداند. وی گفت: «وقتی طرف میبیند ششماه دارد اجرای مداوم میرود، پس کار باکیفیت هم تولید میکند. اگر کار باکیفیت باشد، پول خوب هم دریافت میکند». از نگاه وی؛ این چرخه گروههای نمایشی را از وابستگی صرف به جشنوارهها خارج میکند و بهسمت تولید مستمر سوق دهد. وی افزود: «ما باید یکسری مسیر ایجاد کنیم که این چرخه در تئاتر هم شکل بگیرد و گروه بتواند از اجرای اثر خود درآمد داشته باشد».
تئاتر بهمثابه بخشی از یک چرخه اقتصادی
خمسه بااشارهبه تجربه فعالیت مراکز فرهنگیوهنری، معتقد است که تئاتر نباید صرفاً بهعنوان یک فعالیت هزینهبر دیده شود و ظرفیتهای اقتصادی آن نیز باید موردتوجه قرار گیرد. وی بااشارهبه ظرفیت جذب مخاطب در آثار نمایشی گفت: «نمایش میتواند حاشیه مالی بسیارخوبی داشته باشد. اگر یک نمایش بتواند مخاطب جذب کند، همان مخاطب میتواند با دیگر فعالیتهای فرهنگی و آموزشی یک مجموعه نیز ارتباط پیدا کند». وی برای تشریح اینموضوع به تجربه گفتوگو با مسئولان یک فرهنگسرا اشاره کرد و افزود: «اگر یک مجموعه هرروز مخاطب نمایش داشته باشد، بخشی از همین مخاطبان میتوانند در دیگر برنامههای فرهنگی و آموزشی آنمجموعه نیز حضور پیدا کنند». خمسه این ارتباط میان فعالیت فرهنگی و اقتصاد مجموعه را بخشی از همان چرخهای دانست که بهاعتقاد وی باید در حوزه تئاتر نیز شکل بگیرد و گفت: «ما باید نگاه صنعتی و اقتصادی به تئاتر را هم جدی بگیریم».
تئاتریها؛ متولی ارزش اقتصادی تولیدات نمایشی
مهدی اکبرزاده نیز بخش مهمی از سخنان خود را به اقتصاد تئاتر اختصاص داد و بخشی از مشکلات موجود را ناشی از نوع مواجهه جامعه تئاتری با هزینه و ارزش مالی آثار خواند. رئیس انجمن هنرهای نمایشی شهرستان شمیرانات باانتقاداز پاییننگهداشتن قیمت بلیت برخی نمایشها گفت: «تئاتریها داریم خودمان، خودمان را خراب میکنیم». وی بااشارهبه استدلال برخی گروهها درباره نبود تماشاگر، افزود: «من با گروههای نمایش داخل تهران صحبت میکنم که چرا بلیت را اینقدر پایین گذاشتهاید و میگویند تماشاگر نیست». وی این استدلال را برای ادامه روند کاهش قیمت بلیت کافی ندانست و افزود: «کسیکه تا امروز برای بچهاش نمایش دیده، اگر به این فرهنگ رسیده باشد که برای تماشای نمایش هزینه کند، بازهم نمایش میبیند». اکبرزاده معتقد است تداوم اینروند، نهایتاً به کاهش ارزش اقتصادی تئاتر منجر خواهد شد و تصریح کرد: «وقتی پولی نمیدهیم، خودمان ارزش کارمان را پایین میآوریم. رسالت نمایش، یکچیز دیگر است؛ اما هزینه آن هم باید پرداخت شود». از نگاه وی؛ علاقه و تعهد هنرمند به تئاتر نمیتواند جایگزین هزینههای واقعی تولید یک اثر شود و ادامه فعالیت حرفهای گروهها نیازمند پذیرفتن اقتصاد واقعی اینحوزه است.
نیاز جشنواره به اعتبارات بسیاربیشتر
اکبرزاده به هزینههای واقعی تولید آثار نمایشی و برگزاری جشنواره پرداخت و اعتبار مطرحشده برای جشنواره تئاتر استان تهران را با واقعیت اقتصادی تولید تئاتر مقایسه کرد. وی بااشارهبه سابقه این جشنواره گفت: «جشنواره تئاتر استان نزدیک به ۳۰سال سابقه دارد و برای استان تهران و ادارهکل فرهنگوارشاد اسلامی تهران یک برند است». وی بااشارهبه تعداد هنرمندانی که دراینرویداد حضور دارند، افزود: «حداقل 1000 هنرمند دراینجریان حضور پیدا میکنند و دورهم جمع میشوند و کار انجام میدهند». وی اعتبار موردنیاز جشنواره را بسیاربالاتر از رقمهای مطرحشده دانست و ادامه داد: «فکر نمیکنم زیر یکمیلیارد و 500میلیونتومان بتوان جشنواره را با حداقل امکانات برگزار کرد». وی بااشارهبه تجربه خود در دورههای قبل جشنواره، گفت: «سهسالپیش بهعنوان دبیر جشنواره حدود ۶۵۰ تا ۷۰۰میلیونتومان اعتبار گرفتم و بازهم شرمنده دوستان بودیم. بخش قابلتوجهی از این اعتبار را بهعنوان کمکهزینه تزریق کردیم و بازهم برای پاسخگویی به نیازهای جشنواره با مشکل مواجه بودیم».
تئاتر شهرستانها؛ فراتر از حضور جشنوارهای
محمد صفرنژاد نیز بااشارهبه گزارشها و مطالبات مسئولان انجمنهای شهرستانی، مشکلات تئاتر شهرستانها را فراتر از یک موضوع واحد دانست و گفت: «مسئولان شعب شهرستانها کنار گزارش اقدامات ارزشمندی که در شهرستانهای خود داشتند، به موانع و مشکلات در مسیر رشد و توسعه فعالیتها اشاره کردند». رئیس اداره فرهنگوارشاد اسلامی شهرستان پاکدشت اعتبار جشنوارهها را یکی از این مشکلات دانست و افزود: «بخشی از مشکلات مربوط به عدم اختصاص اعتبارات لازم برای برگزاری جشنوارههای استانی بود». وی نبود فضای مناسب برای تمرین و اجرا را مسئلهای اساسی برای گروههای نمایشی عنوان کرد و گفت: «نبود فضا و امکانات برای تمرین و اجرای نمایش از نکاتی بود که عمده مدیران انجمن نمایش شهرستان به آن اشاره کردند. برای اجرای نمایش، داشتن فضای کافی برای تمرین یک ضرورت است». وی بااشارهبه محدودیت فضاهای موجود در برخی شهرستانها گفت: «دربرخیموارد حتی همان فضاهای محدودی که دوستان داشتند نیز از اختیارشان خارجشده و امکان بهرهبرداری از آنها گرفته شده است». وی بر ضرورت رسیدگی بهاینمسئله تأکید کرد و گفت: «اگر جایی حقی از این دوستان سلب شده، حتماً باید برای بازگرداندن آن پیگیری شود».
تولید حرفهای درگرو فضای تمرین
صفرنژاد کمبود فضای تمرین را مسئلهای خواند که مستقیم بر کیفیت تولید آثار نمایشی اثر میگذارد. وی ادامه داد: «برای اجرای نمایش، فضای مناسب برای تمرین لازم است و بدون چنین فضایی، امکان تولید یک اثر نمایشی با کیفیت مطلوب کاهش پیدا میکند». صفرنژاد همچنین ضرورت ارتباط بیشتر مدیران فرهنگی با انجمنها را موردتوجه قرار داد و گفت: «عدمتعامل و ارتباط مدیران ادارات شهرستان با انجمن نمایش، یکیدیگر از موضوعاتی بود که دوستان به آن اشاره داشتند». وی اینمسئله را نیازمند بازنگری در روابط دو طرف دانست و افزود: «تعامل باید بهشکلی باشد که مدیران و انجمنها درکناریکدیگر درباره موانع و مشکلات گفتوگو کنند و برای رفع آنها راهکار مشترک داشته باشند». وی بر استمرار ارتباط تأکید کرده و افزود: «لازم است جلسات مستمر بین رؤسای ادارات و انجمنهای نمایش برگزار شود و جلسات در شهرستانهای مختلف استمرار پیدا کند. مدیران شهرستانها باید پای صحبت هنرمندان بنشینند و مطالبات و گلایههای آنها را بشنوند».
فضای کافی؛ زمینهساز شکلگیری اتفاقهای تازه
مجتبی خمسه (مسئول کانون کودکونوجوان انجمن هنرهای نمایشی استان تهران) نیز نبود فضای مناسب برای فعالیت انجمنها را مانعی در مسیر شکلگیری ارتباطات مستمر دانست و گفت: «اولین چیزیکه گروه و انجمن هنرهای نمایشی احتیاج دارد، یک فضای کافیست. جلسات باید بهشکلی باشد که بتوانیم همدیگر را سریعتر ببینیم و ارتباط مستمر داشته باشیم». وی شکلگیری اتفاقهای تازه در عرصه تئاتر را درگرو همین ارتباط دانست و افزود: «از دل اینجلسات است میتوانیم یک اتفاق جدید بهوجود بیاوریم». وی بااشارهبه تعدد مباحثی که گاه در نشستهای انجمنها مطرح میشود، بر لزوم ایجاد فضایی برای گفتوگوی منظم میان فعالان تئاتر تأکید کرد و گفت: «ما باید فضایی داشته باشیم که بتوانیم جلسات انجمن را در آن برگزار کنیم».
ایجاد فرصت مناسب برای ورود نوجوانها و جوانها
بهزاد فراهانی مسئله آینده تئاتر شهرستان را به حضور نسل جدید پیوند زد و شناسایی استعدادهای جوان را از اولویتهای انجمن خواند. مسئول انجمن هنرهای نمایشی پاکدشت بااشارهبه ظرفیتهای موجود دراینشهرستان گفت: «خیلی از استعدادهای فرزندان پاکدشت، هنوز شناخته نشدهاند. این استعدادها باید شناسایی شوند و در مسیر رشد و پیشرفت قرار بگیرند». وی همچنین استفاده از تجربه پیشکسوتان را کنار حضور نسل جوان ضروری دانست و افزود: «ضمن استفاده از تجربه اساتید و پیشکسوتان عرصه هنرهای نمایشی در شهرستان پاکدشت، نیاز است نوجوانها و جوانها وارد اینعرصه شوند». فراهانی آموزش را حلقه اتصال میان تجربه پیشکسوتان و توانایی نسل جدید خواند و گفت: «چراغ هنرهای نمایشی باید در سایه آموزش و حضور فعالان جدید، نوجوانها و جوانهایی که علاقه و استعداد دارند، روشن بماند».
اعلام آمادگی پاکدشت برای ادامه میزبانی جشنواره طنز لبخند
فراهانی از طرح موضوع سومیندوره جشنواره طنز «لبخند» درایننشست خبر داد و گفت: «در دو دوره گذشته، پاکدشت میزبانی این جشنواره را در سطح استان برعهده داشته است. دراینجلسه درباره سازوکار برگزاری سومیندوره جشنواره صحبت شد و امیدواریم زمینه میزبانی دوباره پاکدشت فراهم شود». وی همچنین به جشنواره «نهال» اشاره کرد و افزود: «درباره برگزاری جشنواره نهال نیز صحبت کردیم که پایه و اساس آن از پاکدشت شکل گرفته است». وی تعامل با اداره فرهنگوارشاد اسلامی و سایر نهادهای شهرستان را لازمه استمرار اینبرنامهها دانست و گفت: «انجمن هنرهای نمایشی با رویکرد جذب نیروهای تازهوارد، فضا و بستر لازم را برای شناسایی و پرورش استعدادها فراهم کرده است».
سنجیدن اعتبار جشنواره با هزینه واقعی تولید تئاتر
حمیدرضا صفار بااشارهبه مباحث مطرحشده درباره جشنواره تئاتر استان تهران، اعتبار پیشبینیشده را متناسب با هزینههای واقعی برگزاری اینرویداد ندانست و گفت: «باتوجهبه شرایط موجود، مجموعاً ۴۰۰میلیونتومان مطرح شده بود و ۲۰۰میلیونتومان نیز ازسوی اتابک نادری مطرح شد». مدیرعامل انجمن هنرهای نمایشی استان تهران درباره امکان برگزاری جشنواره با چنین رقمی تصریح کرد: «من گفتم که اصلاً امکانپذیر نیست». صفار درعینحال، بررسی پیشنهادهای جایگزین را امکانپذیر دانست و افزود: «اگر دوستان راهکاری ارائه بدهند، میتوانیم درباره آن صحبت کنیم». وی مشارکت مالی شهرستانها را از موضوعات مطرحشده عنوان کرد؛ اما محدودیت زیرساختی را مانعی جدی دانست و گفت: «باتوجهبه شرایط سالنها، مشارکت شهرستانها بهآنشکلی که باید، امکانپذیر نیست». وی بااشارهبه وضعیت برخی شهرستانها، فراهمبودن زیرساخت را مکمل مشارکت مالی دانست و ادامه داد: «اگر یک شهرستان بتواند بخشی از هزینه را تأمین کند، باید سالن و امکانات لازم برای برگزاری جشنواره را هم داشته باشد. بسیاری از شهرستانها سالنی ندارند که ازنظر نور و امکانات فنی، شرایط مناسب برای اجرای جشنواره داشته باشد». وی وضعیت سالنها را یکی از موضوعاتی دانست که باید پیش از تصمیمگیری درباره نحوه مشارکت شهرستانها موردتوجه قرار گیرد.
ثبت فعالیت هنرمندان؛ بخشی از برنامه انجمنها
صفار به اهمیت تشکیل کانونهای عکس و ثبت رویدادهای نمایشی در شهرستانها پرداخت و گفت: «از مهمترین موضوعات، تشکیل کانونهای عکس در شهرستانهاست. در هر شهر باید کانون تشکیل شود و جلسات و برنامهها نیز اطلاعرسانی شود». وی ثبت رسانهای فعالیتهای هنرمندان را برای سابقه حرفهای آنان ضروری دانست و افزود: «جنبه اطلاعرسانی خیلیمهم شده، بهخاطر رزومهای که برای بچهها ایجاد میشود». صفار بااشارهبه مشکلات برخی هنرمندان در ارائه سوابق فعالیتشان گفت: «ممکن است هنرمندی تعداد زیادی بروشور از فعالیتهایش داشته باشد؛ اما اگر لینک خبر یا گزارش رسانهای از آن فعالیت وجود نداشته باشد، بخشی از سابقه حرفهای وی قابلارائه نیست». وی تشکیل کانونهای عکس را در کنار تقویت اطلاعرسانی، اقدامی برای ثبت منسجمتر رویدادهای نمایشی استان دانست و گفت: «باید فعالیتهای انجمنها و هنرمندان ثبت شود تا این سوابق برای آینده نیز قابلاستفاده باشد».
در پایان نشست، حکم انتصاب علی سالاری بهعنوان مسئول کانون عکس انجمن هنرهای نمایشی استان تهران نیز به وی اعطا شد. طبق این حکم؛ ثبت رویدادهای نمایشی در سطح استان، استفاده از ظرفیت شهرستانها برای تشکیل کانونهای عکس، بهرهگیری از تجربه پیشکسوتان عکاسی تئاتر و گسترش آموزش درجهت ارتقای بنیه علمی و عملی هنرمندان حوزه عکس، از جمله مأموریتهای مسئول جدید این کانون عنوان شده است.
امین کردبچه چنگی
عکس: معصومه گرانمایه