کد خبر:
407056
| تاریخ مخابره:
1405 يکشنبه 18 مرداد -
06:58
ذرهبین
ایران؛ و راهبرد همزمان دیپلماسی و بازدارندگی
مرور تحرکات دیپلماتیک ایران در ایام اخیر، از تماسهای فشرده وزیر امور خارجه با مقامات منطقهای و فرامنطقهای تا پیگیری مذاکرات مربوط به تنگه هرمز، در کنار اقدامات بازدارنده نیروهای مسلح، نشان میدهد تهران تلاش کرده است بااتکابه دو اهرم «دیپلماسی» و «بازدارندگی»، بر محاسبات راهبردی آمریکا اثر بگذارد و هزینه هرگونه اقدام نظامی را افزایش دهد.
همزمان با افزایش تنشها میان ایران و آمریکا، دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران در کنار اقدامات میدانی نیروهای مسلح، مجموعهای از رایزنیها، هشدارها و ابتکارهای سیاسی را در دستورکار قرار داده است؛ از تماسهای فشرده وزیر امور خارجه با مقامات منطقهای و فرامنطقهای گرفته تا پیگیری مذاکرات مربوط به تنگه هرمز و تأکید بر بازگشت آمریکا به تعهدات خود در تفاهم اسلامآباد. مجموعه تحولاتی که بررسی آنها نشان میدهد دیپلماسی و بازدارندگی، دو ضلع مکمل راهبرد تهران برای مدیریت بحران و اثرگذاری بر محاسبات طرف مقابل بودهاند. بهگزارش لیلا واحدی (ایرنا)؛ همزمان با افزایش تنشهای نظامی در منطقه، از ابتدای مردادماه «سید عباس عراقچی» وزیر امور خارجه با وزرای امور خارجه و مقامات کشورهای انگلیس، اوکراین، بلغارستان، قبرس، چین، روسیه، هند، ژاپن، عربستان، عمان، ترکیه، مصر، پاکستان (به تکرار و تناوب)، اعضای سازمان همکاریهای شانگهای، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، یا گفتوگوی تلفنی یا دیدار داشته است و مرور تماسهای تلفنی و گفتوگوهای وزیر امور خارجه با همتایان یا مقامات اینکشورها چند محور مشخص و مشترک را در همه آنها نشان داد: ۱. هشدار نسبت به هرگونه اقدام ماجراجویانه ازسوی ارتش آمریکا یا متحدانش در هرنقطه از جهان/ ۲. هشدار نسبت به هرگونه همراهی هر کشوری، بههرشکل و میزانی با آمریکا در حمله به ایران/ ۳. تأکید بر آمادگی کامل و پاسخ قاطع ایران در برابر هرگونه تجاوز ازسوی هر کشوری/ ۴. مسئولیت مسببان ماجراجویی نسبت به تمامی پیامدهای ناشی از ایناقدامات. وزارت امور خارجه هم شامگاه شنبه ۱۰ مرداد و همزمان با افزایش ادعاهای مقامات آمریکا درباره حمله به ایران، در بیانیهای تصریح کرده است: ۵. ایران به دفاع مقتدرانه از عزت و استقلال ملی در برابر هجوم وحشیانه و افسارگسیخته ائتلاف شر آمریکایی-صهیونیستی ادامه خواهد داد/ ۶. ایران هیچ خصومتی با کشورهای منطقه ندارد و خواستار روابطی دوستانه برمبنای احترام متقابل و حسن همجواری با همه کشورهای حاشیه جنوبی خلیجفارس است/ ۷. ایران با ارجاع به قطعنامه تعریف تجاوز (قطعنامه شماره ۳۳۱۴ مجمع عمومی سازمان ملل) خاطرنشان مینماید ضربات دفاعی خود علیه مبدأ حملات غیرقانونی آمریکا علیه ایران بههیچعنوان نمیتواند بهعنوان حمله ایران به اینکشورها تصویرسازی شود. مجموع این تماسهای رسانهای و هشدارهای رسانهای نشده در هفتههای اخیر نشان میدهد دستگاه دیپلماسی در روندی ملموس تلاش کرده تا اطمینان حاصل کند که همه کشورهای منطقه و جهان درباره مواضع تهران، آگاهی و هشدار لازم را دریافت کردهاند. هشدار تهران به آمریکا، دولتهای منطقهای و فرامنطقهای در قالب تماسها و رایزنیهای مستقیم و غیرمستقیم (ازطریق میانجیگران) وزیر امور خارجه در کنار قاطعیت عملی نیروهای مسلح، ذهنیتی را برای واشنگتن و متحدانش بهوجود آورد که هشدارهای تهران، هم پشتوانه سیاسی و هم توان نظامی داشته و ازاینرو معتبر ارزیابی شدند. درطول ۱۰ روزگذشته و با تماسهای دیپلماتیک انجام شده، هم کشورهای منطقه و هم دولتهای فرامنطقهای چون اوکراین و برخی کشورهای اتحادیه اروپا به این قطعیت رسیدند که تهران درباره دفاع از تمامیت ارضی خود، دچار تساهل سیاسی و عملیاتی نخواهد شد و هر ماجراجویی ازسوی آنها پاسخ متقابل و حتی پیشدستانه ایران را بهدنبال خواهد داشت. اقتداری که محصول هشدارهای صریح دستگاه دیپلماسی و اقدامات سریع نیروهای مسلح ایران بود؛ باردیگر رئیسجمهور آمریکا را مجبور به تکرار توجیهات خود درباره دلایل انصراف از اقدام نظامی علیه ایران کرد. ترامپ مدعی شد که دلیل لغو حمله فرصت به دیپلماسی، حمایت از شکوفایی مردم ایران و درخواست کشورهای منطقه دراینزمینه بوده است. سه ادعایی که شواهد رفتاری و عملکردی رئیسجمهور آمریکا امکان پذیرش آنها را به افکارعمومی نمیدهد ازآنرو که در همین دور جدید حملات به ایران و تنها در یکمورد و بهاستناد تحقیق تصویری روزنامه نیویورکتایمز؛ بمب 2000 پوندی را روی خانهای در ایران انداخته و ۳ نفر ازجمله یک کودک را کشت. اقتداری که محصول هشدارهای صریح دستگاه دیپلماسی و اقدامات سریع نیروهای مسلح ایران بود؛ باردیگر رئیسجمهور آمریکا را مجبور به تکرار توجیهات خود درباره دلایل انصراف از اقدام نظامی علیه ایران کرد. گرچه نمیتوان از تأثیر تماسهای مقامات منطقه بهویژه ولیعهد سعودی در اثرگذاری بر تصمیمات ترامپ چشمپوشی کرد و نادیده گرفت که «محمد بن سلمان» بامداد یکشنبه ۱۱ مرداد درتماسبا رئیسجمهور آمریکا بر اولویتدادن به زبان گفتوگو برای کاهش تنش در منطقه تأکید کرد اما روند تصمیمگیریها و رویکرد ترامپ تأیید میکند که فرصت به دیپلماسی و پذیرش درخواستهای سران کشورهای منطقه هم در منطق ترامپ زمانی قابلقبول است که او بههردلیلی امکان رسیدن به اهداف خود را ازطریق جنگ و درگیری نظامی از دست داده یا هزینه آغاز و تشدید آن در ذهن مقتصد ترامپ بیشتر از عدم آغاز محاسبه باشد. واقعیت آناستکه اعتبار هشدارها و اقدامات ایران در یکماهگذشته پارامتر اصلی اثرگذار بر تصمیمات ترامپ بوده و این عقبنشینیهای متعدد هم حاصل درک وی از معادله هزینه-فایده تشدید و آغاز عملیات نظامی علیه ایران است. تصمیم درباره امورات تنگه هرمز باید دراختیار دو کشور ساحلی آن یعنی ایران و عمان و باتوجهبه تمام رویدادهایی باشد که در چندماهاخیر اتفاق افتاده است؛ این خلاصهای از مواضعی است که جمهوری اسلامی ایران از همان روزهای نخست جنگ بر آن پافشاری کرده و تابهامروز هم آنرا بهعنوان اصل اساسی در همه مذاکرات و مطالبات خود قرار داده است. مبنای اصرار ایران براساس حق حاکمیت دولتها بر آبهای سرزمینی خود و مجموع واقعیاتی است که آمریکا با حمله خود به ایران بر تنگه هرمز و منطقه تحمیل کرده. تهران بارها تأکید کرده که شرایط امروز تنگه هرمز و تمام تبعات سیاسی، اقتصادی و امنیتی اینشرایط محصول مستقیم حمله آمریکا به ایران است. بااینهمه تهران بهعنوان کشور مسئول در نظام بینالملل هم در قالب تفاهمنامه اسلامآباد و هم در قالب گفتوگوهای دوجانبه با عمان، تلاش کرده است که برای چالش بهوجود آمده، راهحلی منطقی بیابد.