بازار لبنیات درانتظار بازگشت تقاضا!

افزایش هزینه‌های تولید در ماه‌های اخیر، صنعت لبنیات را در بازار داخلی و صادرات تحت‌فشار قرار داده است؛ شرایطی که با کاهش مصرف داخلی و افت صادرات محصولات لبنی همراه شده و نگرانی‌هایی را درباره ادامه این‌روند ایجاد کرده است. افزایش قیمت شیر خام و نهاده‌های دامی در کنار محدودیت‌های تأمین انرژی و موانع موجود در مسیر صادرات، از جمله مسائلی است که فعالان این صنعت با آن مواجه‌اند. درچنین‌شرایطی، تعیین‌تکلیف سیاست‌های ارزی، تأمین پایدار برق و بهبود زیرساخت‌های صادراتی می‌تواند بر وضعیت تولید و تجارت محصولات لبنی در ماه‌های باقی‌مانده سال اثرگذار باشد. به‌گزارش ایسنا؛ محمد فربد (سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران) درباره وضعیت صادرات محصولات لبنی اظهار کرد: از ابتدای بهمن‌ماه سال گذشته تاکنون، آمار صادرات ازسوی گمرک ایران منتشر نشده است؛ بنابراین، به آمار دقیق صادرات دسترسی نداریم. بااین‌حال، برآورد ما باتوجه‌به موقعیت جغرافیایی کشور این‌است‌که صادرات کالاهای پایه لبنی، به‌ویژه شیرخشک و کره، کاهش یافته باشد. درباره سایر محصولات لبنی نمی‌توان قضاوت دقیقی داشت، اما به‌نظر می‌رسد صادرات با کاهش مواجه شده است. سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران درباره اختلاف قیمت محصولات لبنی ایران با محصولات کشورهای رقیب، گفت: نمی‌توان فاصله قیمتی مشخصی برای این‌محصولات اعلام کرد؛ زیرا در تعیین قیمت، علاوه‌بر کیفیت، وضعیت عرضه‌وتقاضا نیز دخالت دارد. برای‌مثال، اگر عرضه یک محصول در بازاری محدود باشد، خریدار ممکن است آن‌را با قیمت بالاتری خریداری کند. تجربه صادراتی نشان می‌دهد ممکن است یک محصول از یک کارخانه با قیمتی مشخص فروخته شود، اما همان محصول از کارخانه‌ای دیگر، بسته به مقصد صادراتی، با قیمتی کمتر یا بیشتر عرضه شود؛ بنابراین، مقایسه مستقیم قیمت‌ها امکان‌پذیر نیست. وی درباره مقاصد صادراتی محصولات لبنی ایران توضیح داد: عمده صادرات محصولات لبنی به کشورهای هم‌جوار، به‌ویژه عراق، پاکستان و افغانستان انجام می‌شود. روسیه، جمهوری آذربایجان و قزاقستان، عمان، چین و گرجستان نیز از دیگر مقاصد صادراتی ایران هستند و سایر کشورهای اطراف نیز کم‌وبیش ظرفیت صادراتی برای محصولات لبنی ایران دارند. سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران درباره محدودشدن صادرات کره، توضیح داد: برآورد ما این‌است‌که صادرات کالاهای پایه، یعنی کره و شیرخشک، کاهش یافته است. یکی از عوامل مؤثر، شرایط منطقه و تحولاتی است که در حوزه خلیج‌فارس رخ داده است. ایران در بازار روسیه رقیبی به‌نام بلاروس دارد. این‌کشور گاهی با کاهش قیمت محصولات خود، شرایط را برای حضور صادرکنندگان ایرانی دراین‌بازار دشوار می‌کند. فربد درباره سهم شیر خام در قیمت تمام‌شده محصولات لبنی گفت: سهم شیر خام در قیمت تمام‌شده محصولات لبنی به‌طورمتوسط حدود ۷۰‌درصد است، اما این‌سهم در محصولات مختلف تفاوت دارد. برای‌نمونه، در شیر بسته‌بندی‌شده در کیسه پلاستیکی، سهم شیر خام از قیمت تمام‌شده بیش از ۷۰‌درصد است. وی درباره سایر عوامل مؤثر بر قیمت تمام‌شده محصولات لبنی گفت: قیمت تمام‌شده از هزینه مواداولیه که بخش عمده آن شیر خام است، ملزومات و مواد بسته‌بندی، دستمزد و سربار تشکیل می‌شود. هزینه‌های انرژی و حمل‌ونقل نیز در مراتب بعدی قرار دارند و مجموع این‌عوامل، قیمت تمام‌شده محصول را شکل می‌دهد. سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران ادامه داد: قیمت شیر خام طی یک‌سال‌گذشته از کیلویی ۲۳‌هزارتومان به ۶۰‌هزار و ۵۰۰‌تومان درِ دامداری رسیده است. ریشه این افزایش را باید در تغییر نرخ ارز ترجیحی از ۲۸‌هزار و ۵۰۰‌تومان به حدود ۱۵۰‌هزارتومان جست‌وجو کرد. این تغییر موجب شده نرخ ارز تخصیصی به علوفه وارداتی دام چندبرابر شود و درنتیجه، قیمت شیر خام نیز افزایش محسوسی پیدا کند. فربد درباره تأثیر کاهش مصرف داخلی بر وضعیت مالی و ظرفیت تولید کارخانه‌های لبنی گفت: یکی از مشکلات صنعت لبنیات، نبود آمار دقیق از تحولات این صنعت است اما برآورد ما نشان می‌دهد مصرف محصولات لبنی حدود ۱۰‌درصد کاهش یافته است. این کاهش تولید، هزینه دستمزد و سربار را به‌ازای هر واحد محصول افزایش می‌دهد؛ زیرا هنگامی‌که تولید یک کارخانه از ۱۰۰ واحد به ۹۰ واحد کاهش می‌یابد، الزاماً تغییری در تعداد نیروی انسانی آن ایجاد نمی‌شود. استهلاک تجهیزات نیز مطابق ضوابط قانونی محاسبه می‌شود و با کاهش ۱۰‌درصدی تولید، کاهش نمی‌یابد. درنتیجه، سهم هزینه‌های سربار در تولید افزایش می‌‌یابد و فشار بیشتری بر حاشیه سود اندک صنعت لبنیات وارد می‌شود. سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران درباره میزان استفاده کارخانه‌های لبنی از ظرفیت تولید نیز گفت: برآوردهای غیررسمی حاکی‌ازآن‌است‌که حدود ۲۰‌میلیون‌تن ظرفیت نصب‌شده در صنعت لبنیات وجود دارد که متوسط، حداکثر حدود ۵۰‌درصد آن مورداستفاده قرار می‌گیرد. البته برخی واحدها بیش از ۵۰‌درصد ظرفیت خود و برخی‌دیگر کمتر ازاین‌میزان فعالیت می‌کنند. این برآورد براساس میزان شیر ورودی به صنعت، حجم فرآوری و ظرفیت ماشین‌آلات نصب‌شده در کارخانه‌های کشور انجام شده است. فربد باتأکیدبراینکه برآورد کاهش ۱۰‌درصدی مصرف محصولات لبنی مربوط به مقایسه با سال گذشته است، درباره تأثیر احتمالی افزایش قیمت بنزین بر قیمت تمام‌شده این‌محصولات خاطرنشان کرد: تغییر قیمت حامل‌های انرژی و سوخت، به‌ویژه بنزین، به‌تنهایی تأثیر تعیین‌کننده‌ای بر قیمت محصولات لبنی نخواهد داشت. صنعت لبنیات نیز به‌دنبال واردکردن شوک قیمتی جدید به بازار نیست و چنین اتفاقی را به‌صلاح خود نمی‌داند. افزایش قیمت محصولات لبنی در ماه‌های آینده عمدتاً به تغییر قیمت شیر خام و ملزومات بسته‌بندی وابسته است. اگر قیمت شیر خام و ملزومات بسته‌بندی، از مواد پتروشیمی گرفته تا کارتن، تغییر نکند، سایر افزایش هزینه‌ها برای صنعت قابل‌تحمل خواهد بود و واحدهای تولیدی می‌توانند از افزایش قیمت محصولات خودداری کنند. ازاین‌نظر، نگرانی خاصی درباره افزایش قیمت محصولات لبنی در ماه‌های آینده نداریم؛ مگرآنکه اتفاق ویژه‌ای در قیمت شیر خام یا مواد و ملزومات بسته‌بندی رخ دهد. فربد درباره پیشنهاد تعیین قیمت شیر خام براساس عرضه‌وتقاضا، اظهار کرد: ما نه‌تنها درباره شیر خام، بلکه درمورد همه کالاها به سازوکار عرضه‌وتقاضا اعتقاد داریم. البته اجرای این‌سازوکار نباید عاملی برای توقف توسعه دامداری‌ها یا صنایع لبنی باشد و لازم است توسعه همه بخش‌های زنجیره هم‌زمان موردتوجه قرار گیرد. وی درباره حمایت از دامداران در دوره‌های مازاد عرضه گفت: برای چنین شرایطی راهکارهای قانونی وجود دارد. قیمت شیر خام تضمینی است؛ به‌این‌معناکه اگر شیر خام تولیدشده توسط واحدهای صنعتی جذب نشود، دولت، طبق قانون مکلف به خرید تضمینی آن است. ازاین‌رو، دامداران براساس قانون نباید درباره زیان ناشی از مازاد عرضه نگرانی داشته باشند. سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران درباره تصمیم‌های لازم برای بازگشت صادرات محصولات لبنی به مسیر رشد گفت: یکسان‌سازی نرخ ارز و توسعه زیرساخت‌ها مهم‌ترین موضوعاتی است که وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های مسئول، ازجمله وزارت جهاد کشاورزی، بانک مرکزی و گمرک، باید به آن بپردازند. وی درباره چشم‌انداز حجم و ارزش صادرات محصولات لبنی تا پایان سال یادآور شد: از ابتدای بهمن‌ماه سال گذشته، بنا بر آنچه شنیده‌ایم، آمار صادرات با هدف حفاظت از اطلاعات و آمار کشور ازمنظر امنیتی منتشر نشده است. درنتیجه، از میزان صادرات اطلاعی نداریم و جمع‌آوری این اطلاعات از تعداد زیادی شرکت در سراسر کشور نیز تقریباً غیرممکن است. به‌همین‌دلیل نمی‌توان درباره حجم و ارزش صادرات محصولات لبنی تا پایان سال قضاوت دقیقی داشت. بااین‌حال، هنوز تا پایان سال فرصت باقی است و ممکن است هر تحول مثبتی، کسری احتمالی صادرات را جبران کند. سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران ابراز امیدواری کرد شرایط جنگی پایان یابد و گفت: پایان این‌شرایط می‌تواند بر روند صادرات و اتفاقاتی‌که تا پایان سال رخ می‌دهد، مؤثر باشد. فربد درباره محدودیت‌های برق در گاوداری‌ها و کارخانه‌های لبنی نیز اظهار کرد: زنجیره صنعت لبنیات در اولویت جلوگیری از قطع برق قرار دارد.